Na današnji dan prije 23 godine u atentatu nadomak ulaza u zgradu Vlade Srbije u Nemanjinoj ulici ubijen je Zoran Đinđić, predsjednik Vlade Srbije, lider Demokratske stranke i jedna od ključnih ličnosti Demokratske opozicije Srbije.
Uspon u vrh politike
U sam vrh političkog života Srbije Đinđić je izbio nakon petooktobarskih promjena 2000. godine, kada je Slobodan Milošević izgubio na izborima. Na čelo Vlade Srbije došao je 25. januara 2001. godine.
Prethodno je izvršna vlast u Srbiji imala prelazni oblik kabineta Milomira Minića, koji je funkcionisao od 25. oktobra 2000. do 25. januara 2001. godine.
Demokratsku stranku Đinđić je predvodio od januara 1994. godine, kada je na toj poziciji zamijenio Dragoljuba Mićunovića. Najviša javna funkcija koju je ranije obavljao bio je položaj gradonačelnika Beograda, koji je obavljao od februara do septembra 1997. godine.
Od Šamca do akademske karijere u Njemačkoj
Zoran Đinđić rođen je 1. avgusta 1952. godine u Šamcu, u porodici vojnog lica, a po ocu je porijeklom iz Toplice. Djetinjstvo je proveo u BiH, gdje je započeo i srednju školu u Travniku. Posljednja dva razreda gimnazije završio je u Beogradu, u Devetoj gimnaziji.
Studije je upisao na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, u vrijeme kada je akademska zajednica još bila pod snažnim utiskom studentskih protesta iz 1968. godine. Brzo je zapažen kako na nastavi tako i u studentskim aktivnostima, a istovremeno se istakao u Savezu studenata Filozofskog fakulteta.
Novembra 1974. godine suđeno mu je u Ljubljani zajedno sa grupom studenata. Prema navodima iz tog perioda, pritisak međunarodne javnosti, navodno i inicijativa njemačkog kancelara Vilija Branta, doveo je do obustavljanja procesa.
U studentskim godinama bio je naklonjen radikalno ljevičarskim idejama, pod uticajem teoretičara anarhizma Petra Kropotkina, a kasnije i mislilaca Frankfurtske škole.
Doktorat kod Habermasa i promjena idejnih stavova
Nakon diplomiranja 1974. godine, uz podršku profesora Dragoljuba Mićunovića nastavio je školovanje u Njemačkoj – u Frankfurtu, a potom u Konstancu, gdje je 1979. godine doktorirao tezom „Problemi utemeljenja kritičke teorije društva“.
Mentor mu je bio Jirgen Habermas, jedan od najznačajnijih filozofa druge polovine dvadesetog vijeka.
Tokom boravka u Njemačkoj postepeno se udaljava od radikalne ljevice i sve više se okreće idejama klasičnog liberalizma, što je odgovaralo širem političkom kontekstu vremena obilježenog urušavanjem Istočnog bloka i završetkom Hladnog rata. U tom periodu bavio se i poslovima u oblasti trgovine.
Osnivanje Demokratske stranke i borba protiv režima
Po povratku u Jugoslaviju 1989. godine, u atmosferi političkih promjena i očekivanja, bio je među osnivačima obnovljene Demokratske stranke, zajedno sa grupom od dvanaest intelektualaca i javnih ličnosti.
Kada je u januaru 1994. godine preuzeo vođstvo stranke od Dragoljuba Mićunovića, postao je jedan od najistaknutijih lidera opozicije tokom devedesetih godina.
Bio je i jedan od ključnih arhitekata okupljanja Demokratske opozicije Srbije, široke koalicije političkih organizacija koja je došla na vlast nakon petooktobarskih događaja 2000. godine.
Na čelu Vlade Srbije
Kao šef centralnog izbornog štaba i koordinator kampanje Demokratske opozicije Srbije na saveznim izborima 24. septembra 2000. godine, Đinđić je imao važnu ulogu u političkim promjenama koje su uslijedile.
Na talasu tih promjena 25. januara 2001. godine postao je predsjednik Vlade Srbije i na toj funkciji ostao do atentata.
Atentat i akcija „Sablja“
Zoran Đinđić ubijen je 12. marta 2003. godine u 12.25 časova, hicem u grudi, u dvorištu zgrade Vlade Srbije. U trenutku smrti imao je 50 godina.
Nakon atentata u Srbiji je proglašeno vanredno stanje i pokrenuta je akcija „Sablja“, usmjerena na borbu protiv organizovanog kriminala.
Tokom istrage uhapšeni su pripadnici kriminalne grupe poznate kao „zemunski klan“, koji su nakon višegodišnjeg sudskog procesa osuđeni za organizovanje i izvršenje ubistva.
Prema presudi suda, Milorad Ulemek Legija, osuđen na 40 godina zatvora, naredio je Zvezdanu Jovanoviću, pripadniku Jedinice za specijalne operacije, da izvrši atentat.
Političko nasljeđe i vizija promjena
Đinđić je ostao upamćen kao političar snažno opredijeljen za evropske integracije Srbije i duboke društvene reforme. Vjerovao je u brze promjene i potrebu angažmana čitavog društva kako bi se postigao napredak.
Među njegovim najpoznatijim porukama su: „Nikad se ne predaj. Ako kreneš u preticanje, dodaj gas“ i „Ako danas ne uspijemo, jedini razlog smo mi sami“, kao i ocjena da su „reforme uvijek plivanje uz vodu i sukob sa navikama, interesima i inercijom“.
U posljednjoj fazi političkog djelovanja posebnu pažnju posvetio je pitanju Kosova, zalažući se za pronalaženje obostrano prihvatljivog rješenja koje Srbiju ne bi ostavilo kao isključivog gubitnika.
Međunarodna priznanja
Tokom karijere dobio je više međunarodnih priznanja. Među njima je njemačka nagrada „Bambi“ za 2000. godinu u oblasti politike, kao i priznanje Fondacije „Polak“ za doprinos razvoju demokratije u Srbiji, koje mu je uručeno u Pragu 2002. godine.
Američki nedjeljnik „Tajm“ uvrstio ga je još 1999. godine među 14 vodećih evropskih političara trećeg milenijuma.
Pored politike, bavio se i naučnim i publicističkim radom. Autor je više filozofskih i politikoloških radova, kao i knjiga „Subjektivnost i nasilje“, „Jesen dijalektike“, „Jugoslavija kao nedovršena država“ i „Srbija ni na istoku ni na zapadu“.
Glas Srpske
